Zekât; temizlik ve artmak, üremek yani çoğalmak manalarına gelir. Istılâhta zekât; Bir müslümanın, haşimi ve haşimi'nin kölesi olmayan mü'min bir fakire, ondan hiçbir menfaat beklemeksizin, sırf Allahu Teala'nın rızası için, malının bazısını temlik etmektir.

Allahu Teala'nın kendisine ihsan buyurduğu malı; şer'i şerifin çizdiği hududlar içerisinde harcamayan ve cimrilik sebebiyle zekât ibadetini terkeden kimselerin, hem bu dünyada hem de ahirette azaba uğrayacakları kat'i nasslarla sabittir. Günümüzde "Zahiri" ve "Batıni" malların zekâtını tahsil edecek bir "Ulû'lemr" olmadığı için; zekât ibadetini hafife alanları cezalandırmak mümkün değildir. Ancak Allahu Teala'nın dinine ihlâsla bağlı olan mü'minlerin, bu hususta hassasiyet gösterecekleri malûmdur.

Sadaka doğruluk manasına gelen "Sıdk" kökünden gelir. Samimiyyet ve ihlâs manalarına da kullanılır. "Fıtr" kelimesi ise "Fıtrat"tan alınmadır. "Hilkâtin zekâtı" demektir. Sanki "Sadaka-i fıtr bedenin zekâtıdır" denilmiştir.

Sadaka-i Fıtr vacibtir.

Aylık, haftalık, üç aylık gibi fasılalarla ücret ve maaş alan işçi ve memurlar ile serbest çalışan doktor, mühendis, avukat, terzi, berber gibi meslek sahiplerine ait gelirlerin zekâtı mevzûunda muhtelif görüşler vardır:

Ben derim ki; Bunların da üzerinden bir yıl geçince nisabı dolduran miktarlarından kırkta bir zekât ödenir. Bunları "miras, bağış, mükâfat" gibi gelirleri mâl-i müstefâda kıyas edip üzerlerinden yıl geçmeden herbirinin husûsiyetine göre zekâtlarının ödenmesi de mümkündür. Meselâ bir memurun maaşı normal ihtiyaçlarını karşıladıktan sonra artıyor ve bu artanların yıllık toplamı nakit nisâbını dolduruyorsa, yıl sonu beklenmeden her ay maaşın zekâtını ödeyebilir. Belki bekletip toptan ödemesi kendisine zor gelebilir. Ancak bir sıkıntı olmayacaksa bekletip yıllık olarak toptan vermesi daha iyidir. Zira bu zekat alanın menfaatinedir.

Muhtelif nevileri bulunan hayvanların hepsi ve her miktarı zekâta tâbî değildir; hayvanlardan dolayı zekât mükellefiyetinin bazı şartları vardır: Şöyle ki:

1- Belli bir sayıya (nisab) ulaşacak; devede beş, davarda kırk gibi.

2- Üzerinden yıl geçecek.

3- Et, süt, yavru vb.'den istifade edilmek maksadıyla edinilmiş olup yılın büyük bir kısmında serbest merada otlayacak yani Saime olacak; yemlemek suretiyle beslenirse hayvana zekât düşmez.

4- Yine hadîslerin istisnasıyla tarla sürme, su ve yük taşıma gibi işlerde çalıştırılmak üzere edinilmiş olmayacak; çünkü bu maksatla alınan hayvanlar mükellefin şahsî ve meslekî ihtiyaçları arasına ve bu sebeple de zekât muafiyetine dahil olur.