İctihad, lügatte meşakkate tahammül etmektir. Istılahta: fer'i olan bir hükmi şer'iyi delilinden istinbat hususunda mechudi bezi. yani: tamam takati sarf eylemekten ibarettir. Bu suretle bütün kuvve­tini sarf eden zata  «müctehid», istinbat edilen hükmi şer'iye de  «müctehidün fih» denilir.

İctihad, kolay bir şey olmadığı cihetle şer'i delillerden hükümleri çıkarmaya «istinbat» denilmiştir. Çünkü istinbat, esasen kuyudan güç­lükle su çıkarmak demektir.

İçtihadın tarifine «fer'i» kaydile itikadiyata, ve sarih, kat'i naslar ile sabit ibadetlere vesaireye müteallik hükümler, hariç kalmıştır. Çünkü bu gibi ahkamı asliyye, kat'idir, sabittir, içtihada mahal değildir.

«Şer'i» kaydile de akli ve hissi olan hükümlerden ihtiraz edilmiştir. Zira onları anlamak hususundaki mesai, bir içtihadı fıkhi değildir.

Fer'iyyattan olan şer'i meselelerin hepsinde içtihada muk­tedir olan bir zata «müctehidi mutlak», bu meselelerin yalnız bir kısmı hakkında içtihada kadir olan bir zata da «müctehidi mukayyed» denilir. Bir müctehidi mutlak itibarüe içtihadın şartı, içtihadın ehlinden sadır, mahalline masruf olmaktır. Bu hususta ehliyet, kitabullaha, sünneti ne-beviyyeye, mevaridi icma ile vücuhı kıyasa vukuf ile hasıl olur. Şöyle ki-herhangi bir meselei fer'iyye hakkında kendi usul ve kavaidi dairesinde ictihadda bulunacak bir zat için lazımdır ki,  ahkama  müteallik ayatı kur'aniyenin lügat ve şeriat bakımından manalarını ve bunlara aid ilim­leri ve bunların has, amm, mücmel^ müfesser, nasih, mensuh gibi aksamım layıkile bilsin. Kezalik: ahkama müteallik süneni seniyyenin metinlerine, senedlerine, yani: bunların lugavi ve şer'i manalarına, kısımlarına, ve bizlere ne suretle rivayet edile gelmiş olduklarına bihakkın muttali bu­lunsun.

Kezalik : icmam mevarid ve mevakiini, yani: nerelerde icma vaki olmuş bulunduğunu güzelce anlamış olsun. Ta ki icmaa muhalif içtihada kıyam etmesin.

Kezalik : kıyasın vecihlerine bütün şeraitile, ahkam ve aksamile, makbul ve merdud delile vakıf olsun. Ta ki yanlış kıyaslara meydan verilmesin.

İşte imam ebu Hanife ile diğer eimmei selase hazeratı, birer müctehidi mutlak olduğundan bu şeraiti cami bulunmuşlardır.

Bazı meselelerde içtihada kadir olan ve bu cihetle içtihadı mukayyed ashabından sayılan zatlar hakkında ise taklid ettikleri müctehidi mutla-kın usulüne, delillerine vakıf olmak kafidir. Mesela: böyle bir zat, İmam! azama tabi olduğu takdirde onun ictihad sahasındaki usul ve delailme muttali olunca bazı meselelerde ictihad da bulunabilir. Onun bu içtihadı, imamı azamin usul ve delailine muvafık olacağından kendisi «müctehidi mukayyed» bulunmuş olur.