1- Katil baliğ ve akıllı olmalıdır: Sabi'nin veya delinin; ehliyet arızası sözkonusudur. Kısas ise; bir cezadır ve ancak cinayet sebebiyle tatbik edilir. Çocuğun ve delinin kasdı, "hata" hükmündedir. Bu sebeple; çocuk veya deli, bir kimseyi öldürürse, kısas tatbik edilmez. Akilesi; öldürülen kimsenin velisine "diyet" verir. Çünkü burada hataen öldürme sözkonusudur.

2. Maktulün hayatı masum olmalıdır: Müslümanlar Ulû'lemr'e bey'at etmekle, gayr-i müslimler de "zimmet akdi" imzalamak suretiyle can emniyetlerine haiz olurlar. Dolayısıyla ister bey'at'la, ister "zimmet akdi" sebebiyle olsun; insanın kanı masum olur. Bir müslüman kasden ve teammüden bir gayr-i müslim'i (Zimmi'yi) öldürürse, "kısas" tatbik edilir. Bir müslüman; mü'stemen (Eman'lı) bir harbiyi öldürürse, kısas edilmez. Çünkü müstemen (Eman'lı) dahi olsa, harbinin kanı ebeden masum değildir. Belli bir süre kendisinin korunacağı taahhüt edilmiştir. Ancak müs'temen (eman verilen) gayr-i müslimi öldüren kimse ta'ziren cezalandırılır.

Katil, kasden ve silahla öldürmüş olmalıdır: Her şey için hata vardır. Ancak kılıç hariçtir. Burada kılıç; öldürme aleti ve silah manasındadır. Keskin ve delici bir aletle öldürmeyi "kasden" öldürmedir.

Maktül mütecaviz olmamalıdır:  Meşru müdafaa halinde iken, bir kimseyi öldürene kısas uygulanmaz. Çünkü tecavüzü başka türlü menetme imkânı bulamamış olabilir.

Cinayet darul islam'da işlenmelidir: Ulû'lemr'e karşı isyan edenlerin ele geçirdikleri beldelerde, herhangi bir isyancıyı (Bağiyi) öldüren kimseye kısas cezası uygulanmaz. Zira meşrû olan "Ulû'lemr'e" karşı isyan edenler, savaş haline geçmişlerdir. İsyancıların kanı masum değildir.

Darû'l Harp'te ikamet eden bir müslümanı öldürene de, "kısas" cezası uygulanmaz. Ancak "diyet" sözkonusu olur. Çünkü Darû'l Harp'te ikamet eden mü'minin; kanı masum değildir, şer'i şerifçe korunmamıştır. Ayrıca maktül izinle veya ticaret maksadıyla Darû'l Harbe gitse; orada onu bir müslüman öldürmüş olsa dahi, kaatile kısas uygulanmaz. Dolayısıyla cinayetin "Darû'l İslâm" da işlenmiş olması, her türlü şüpheyi ortadan kaldırır. Darû'l Harp'te ise; "can emniyeti" sözkonusu değildir.

Hakikat şu ki; adam öldürme nerede olursa olsun, meşru bir sebeb olmadığı müddetçe haramdır. Ancak "kısas" cezasının tatbik edilip edilmemesi, "Dar"ın mahiyetiyle ilgili bir hadisedir.

Maktül katilin cüzü olmamalıdır: baba çocuğunu, dede torununu öldürdüğü için kısas olunmaz. Ancak çocuk babasını, torun dedesini öldürürse "kısas" tatbik edilir. Zira bu öldürmede "mirasa" konma arzusu mevcuddur. Ayrıca, çocuk babasına, torun dedesine ihanetle davranabilir. Fakat gerek baba, gerek dede; fıtri olarak himaye etme ve evladını sevme durumundadır.

Maktülün velisi malum olmalı ve kısas talebinde bulunmalıdır: "kısas"ı taleb hakkı, maktulün velisine aittir. Öldürülen kimselerin asabesi (mirasta hak sahibi olanlar) kısas talebinde bulunmazsa veya bir kısmı bulunur, bir kısmı affetmeye veya sulha razı olursa kısas düşer. Çünkü kısas; cüzlere ayrılmayı kabul etmez, ikrahla bile olsa kısasta af muteberdir. Maktulün velisi; affetmeye yetkili olduğu gibi, belirli bir mal karşılığı "sulh" yapmaya da yetkilidir. Dolayısıyla mü'minlerin emiri veya kadı'sı; öldürülenin velilerine affetmeleri veya sulh yapmalarını tavsiye eder. Ancak kat'iyyen bu konuda selahiyet sahibi değildir. Zira selâhiyet'in; kat'i nass'la; Maktulün akrabalarına verildiği sabittir. Esasen zarara uğrayanlar da onlardır.

Son Güncelleme : 30.07.2007 - 10:04

Ortalama Üye Değerlendirmesi

   (0 Oylama)