Kıyası celi şöylece iki kısımdır:

(1) : Tesiri zaif, yani: illeti müessiresi kuvvetsiz bulunan kıyası ce-lidir. Yırtıcı hayvanların artıklarına kıyasen yırtıcı kuşların artıklarının da murdar olmasına hükm etmek gibi.

(2) : Fesadı zahir, sıhhati gizli olan kıyası celidir. Namazda oku­nan secde ayetinden dolayı icap eden secdei tilavetin rükuı salat ile eda edileceğine hükm etmek gibi. Çünkü secdei tilavetten murad, Hak Te-ala'ya  tazim ve  inkivadı  izhardır.  Bu   murad  ise  namazda bir ibadeti maksuda olan rüku ile de hasıl olur. Binaenalevh bu rüku ile tilavet sec­desinin de eda edilmiş olmasına hükm, sahihtir.

Kıyası hafiye gelince bu da şöylece iki kısımdır:

(1) : Tesiri kavi olan kıyası hafidir. Yırtıcı kuşların artıklarının te­miz olduğuna hüküm hu kabildendir. Zira yırtıcı kuşları yırtıcı hayvan­lara kıyas doğru değildir. Yırtıcı hayvanlar, ağızlarile su içerler, luap-lan suya dökülür, bunların ağızları temiz olmadığından iuapları da te­miz değildir; bu cihetle suyu temizlikten çıkarır. Yırtıcı kuşlar ise gaga-larile  yerler,  içerler.  Gagaları  ise  kemiktir, temizdir.

(2) : Sıhhati zahir, fesadı gizli olan kıyası hafidir. Tilavet secdesi­nin rüku ile eda edilemeyeceği hakkındaki  kıyası hafi bu cümledendir.

Çünkü zahiren secde rükua mugayirdir. O halde rüku. ile secde ifa edil-miş olamaz. Fakat hakikati halde böyle bir mugayeret yoktur. Zira sec­deden murad, Hak Teala'ya tevazu ve inkiyaddır, mütekebbirlere karşı da muhalefettir. Bunlar ise namaz içindeki rüku iie de tahakkuk eder.

İmdi kıyası celi ile kıyası hafi, tearuz edince bakılır. Her ikisi mü­savi bir halde ise kıyası celi tercih, olunur. Çünkü bunda vechi kıyas, zahirdir.

Kezalik: kıyası celinin ikinci kısmı, yani: fesadı zahir, sıhhati haü olan kısmı, kıyası hafinin ikinci kısmına, yani: sıhhati zahir, fesadı giz­li bulunan kısmına tercih edilir.

Kıyası hafiye gelince bunun da birinci kısmı, yani: tesiri kavi bulu­nan kısmı, kıyası celinin birinci kısmına, yani: tesiri zaif bulunan kısmı­na tercih olunur. Kuşların artığı meselesinde olduğu gibi.