SONUÇ

Namazı Müslüman kulları üzerine farz kılan Allah, bu ibadetin aksatılmadan ve hakkını vererek kılınması için bir takım kolaylıklar ihsan etmiştir. Namazların vaktini geniş tutmuştur, Müslüman bu vaktin herhangi bir yerinde namazını ifa edebilir. Ancak namazların son vakte kadar bırakılması mekruh görülmüştür. Allah’ın kullarına ihsan ettiği kolaylıklardan birisi de “namazların birleştirilmesi”dir.

Namazların birleştirilmesinin cevazı hususunda ulema ihtilaf etmiştir. Hanefilerin ve bir takım tabiin ulemasının görüşüne göre, namazların cem’i sadece Arafat ve Müzdelife’de hac menasikinin uygulanması esnasında çıkan zorlukları hafifletmek için Allah (c.c.) tarafından sadece buraya mahsus bir ruhsat olarak verilmiştir. Hanefilerin dışındaki Cumhur ise belli şartlarla seferîlik, hastalık, korku ve yağmur gibi bir takım mazeretlerin de namazların birleştirilmesi için ruhsat olabileceği görüşündedirler.

Cem’ meselesinde ulemanın ihtilaf etmesinin temel sebebi, bu konuda gelen rivayetlerin sıhhat ve rivayet dereceleri hususunda farklı görüşlerin zikredilmesidir. Hanefilere göre, namazların birleştirilmesinin caiz olmamasının sebebi, namaz vakitlerini bildiren mütevatir nasslardır. Bunun karşısında cem’e izin verdiği iddia edilen rivayetler ise haber-i vahid konumundadır. Mütevatir haberler varken haber-i vahid ile amel edenler mütevatiri terk etmektedirler. Cumhur ise mütevatir haberleri terk etmediklerini, sadece mütevatiri haber-i vahidler tahsis ettiklerini söylemektedirler. Cumhurun usûlüne göre bu mümkün iken Hanefilerin usûlüne göre bu mümkün değildir.

Cumhurun cem’ delil olarak sundukları rivayetler ise, Hanefilerce cem’i sûrî (ilk namazı son vakte, ikinci namazı da ilk vakte alıp sadece görüntüde birleştirme) şeklinde yorumlanmıştır.

Hayri Kırbaşoğlu’nun bu konudaki bir tesbiti bu güne kadar yerleşmiş Hanefi geleneğinin tamamen tersinedir. Kırbaşoğlu’nun tesbitine göre cem’ ile ilgili haberler haber-i vahid değildir; meşhur derecesine ulaşmaktadır. Meşhur olan cem’ hadislerinin mütevatir olan ve namaz vaktini bildiren nassları tahsis edebilir; bu konuda Hanefiler ve Cumhur arasında mutabakat vardır. Dolayısıyla Hanefiler de cem’ yapabilir.[197] Bu, zaruret hallerinde diğer mezhepleri taklid ederek namazları cem’ eden mukallidleri bundan kurtaracak mahiyettedir.

EN DOĞRUSUNU ALLAH BİLİR…

KAYNAKÇA

· Kur'an-ı Kerim.

· Abdülaziz Bayındır, “Namazların Birleştirilmesi”, Seferîlik ve Hükümleri-İlmi Dergi, İSAV, İst., 1997.

· Abderi, Ebu Abdillah Muhammed b. Yusuf (v. 897/1491), Tac ve’l-İklil, Daru’l-Fikr, Beyrut, 1398.

· Abdürrezzak, Ebu Bekir b. Hemmam es-San’anî (v. 211/826), Musannef, Mektebetü’l-İslâmî, Beyrut, 1403.

· Ahmed b. Hanbel (v. 241/855), el-Müsned, Müessesetü Kurtuba, Mısır, ts.

· Azimabadi Ebu’t-Tayyib Muhammed Şemsü’l-Hakk (v. 1905’ten sonra), Avnu’l-Ma’bud, Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut, 1415.

· Behuti, Mansur b. Yunus b. İdris (v. 1051/1541), Keşşâfu’l-Kına’, Daru’l-Fikr, Beyrut, 1402.

· el-Beyhakî, Ebu Bekir Ahmed b. El-Huseyn (v. 458/1066) es-Sünen, Mektebetü Dari’l-Baz, Beyrut, 1402.

· Buhârî, Muhammed b. İsmail Ebu Abdillah (v. 256/870), Camiu’s-Sahih, Daru İbn Kesir-Daru’l-Yemame, Beyrut, 1407.

§ ─ Kurreü’l-Ayneyn bi-Ref’u’l-Yedeyn, Daru’l-Erkam, Kuveyt, 1983/1404.

· Cemil Çifçi, “Benu Mustalik Gazvesi”, Şamil İA, Dergâh Ofset, İst., 2000.

· Dağarcık (Serdar MUTÇALI), Arapça-Türkçe Sözlük, Dağarcık Yay., İst., 1995.

· Dârekutnî, Ali b. Ömer Ebu’l-Hasen (v. 385/995), es-Sünen, Daru’l-Marife, Beyrut, 1386.

· Devvânî, Ahmed b. Guneym b. Salim (v. 907/1501), el-Fevâkih, Daru’l-Fikr, Beyrut, 1415.

· Dimyâtî, es-Seyyid el-Bekri b. Seyyid Muhammed Şatâ (v. ?), Haşiyetü İ'ânetü’t-Talibin, Daru’l-Fikr, Beyrut, ts.

· Ebu Abdullah el-Mağribi, Muhammed b. Abdirrahman (v. 954/1592), Mevahibü’l-Celil li-Şerh-i Muhtasar Halil, Daru’l-Fikr, Beyrut, 1398.

· Ebu Avane, Ya’kub b. İshak İsferayînî (v. 316/928) el-Müsned, Daru’l-Marife, Beyrut, 1998.

· Ebû Dâvûd, Süleyman b. Eş’as es-Sicistânî (275/888), es-Sünen, Daru’l-Fikr, by., ts.

· El-Fıkhu’l-Mukaren (Komisyon), Mektebetü’l-Felah, Kuveyt, 1989.

· Gazali, Ebu Hamd Muhammed (v. 505/1111), el-Vasit, Daru’s-Selâm, Kahire, 1417.

· Hakim, Ebu Abdillah Muhammed b. Abdillah e-Neysâbûrî (v. 405/1015), Marifetu Ulumi’l-Hadis, Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut, 1397.

· Hamdi Döndüren, “Tebük Gazvesi” Şamil İA, Dergâh Ofset, İst., 2000.

· Hayri Kırbaşoğlu, Namazların Birleştirilmesi, İlâhiyat Yay., Ankara, 2002.

· Heysemi, Ebu’l-Hasen Nuruddin (v. 807/1405), Mecmau’z-Zevaid, Daru’r-Reyyan li’t-Turas-Daru’l-Kitabi’l-Arabi, Kahire-Beyrut, 1407.

· Heytemi, Ebu’l-Abbas Abdullah b. Muhammed (v. 974/1566), Menhecü’l-Kavim Şerhu Mukaddimeti’l-Hadramiyye, by., ts.

· İbn Abdilberr, Ebu Ömer Yusuf b. Abdillah el-Kurtubi Ebu Muhammed (v. 463/1071), et-Temhid limâ fi’l-Muvattai mine’l-Meânî ve’l-Esânid, Vüzaretü Umumi’l-Evkaf ve’ş-Şuûni’l-İslâmiyye, Mağrib, 1387.

· İbn Abidin, Muhammed Emin b. Ömer (v. 1252/1836), Haşiyetü Reddü’l-Muhtar ale’d-Dürri’l-Muhtâr Şerh Tenviru’l-Ebsar, Daru’l-Fikr, Beyrut, 1386.

· İbn Davyan, İbrahim b. Muhammed b. Salim (v. 1353/1934 ), Menaru’s-Sebil fi-Şerhi’d-Delil, Mektebetü’l-Maarif, Riyad, 1405.

· İbn Ebi Şeybe, Ebu Bekir Abdullah b. Muhammed (v. 235/849), el-Musannef, Mektebetü’r-Rüşd, Riyad, 1409.

· İbn Hazm, Ali b. Ahmed b. Saîd Ebu Muhammed (v. 456/1063), el-Muhalla, Daru’l-Âfaki’l-Cedide, Beyrut, ts.

· İbn Kudame, Muvaffakuddin Ebu Muhammed Abdullah b. Ahmed (v. 620/1223), el-Kâfî, Mektebetü’l-İslâmî, Beyrut, 1408.

§ ─ el-Muğnî, Daru’l-Fikr, Beyrut, 1405.

· İbn Müflih, Ebu Abdillah el-Makdisi (v. 962/1554), el-Füru’ ve Tashihu’l-Füru’, Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut, 1418.

· İbn Nüceym, Zeynuddin b. İbrahim b. Muhammed (v. 970/1562), el-Bahru’r-Râik Şerh Kenzi’d-Dekâık, Daru’l-Maarif, Beyrut, ts.

· İbn Rüşd, Ebu’l-Velid Muhammed b. Ahmed el-Hafîd (v. 595/1198), Bidayetü’l-Müctehid ve Nihâyeü’l-Muktesıd, Daru’l-Fikr, Beyrut, ts.

· İbn Şahin, Ömer b. Ahmed b. Osman Ebu Hafs (v. 385/995), Nasihu’l-Hadis ve Mensuhihi, Mektebetü’l-Menâr, Zerka, 1408

· İbn Teymiyye, Takiyyüddin Ahmed b. Abdülhalim (v. 728/1327), Kütüb ve Resâil ve Fetevâ ibn Teymiyye fi’l-Fıkh, Muhakkık: Abdurrahman Muhammed Kasım el-Asımî, Mektebetü İbn Teymiyye, by., ts.

· İbnü’l-Hümâm, Kemaluddin Muhammed b. Abdülvahid (v. 861/1456), Fethu’l-Kadir, Daru’l-Fikr, Beyrut, ts.

· Kaffal, Muhammed b. Ahmed eş-Şâşî (v. 507/1113), Hılyetu’l-Ulema fi-Marifeti Mezâhibi’l-Fukaha, Mektebetü’r-Risaleti’l-Hadise, Ürdün, 1988.

· Mahmut Şeltut, Ali Sayis, Mukayeseli Mezhepler Hukuku, Trc. Said Şimşek, İlim Yay., İst, ts.

· Malik b. Enes, Ebu Abdirrahman (v. /179/795), el-Muvatta', Dar-u İhyai’t-Turasi’l-Arabi, Mısır, ts.

· Meclisî, Şeyh Muhammed Bakır (v. 1110/1698), Bihar’l-Envar, Daru İhyai’t-Turasi’l-Arabi, Beyrut, 1983.

· Merdâvî, Ali b. Süleyman Ebu’l-Hasen (v. 885/1480), el-İnsâf, Daru İhyai’t-Turasi’l-Arabi, Beyrut, ts.

· Merğînânî, Ebu’l-Hasen Burhanuddin Ali (v. 593/1197), Bidâyetü’l-Mübtedi, Matbaatü Muhammed Ali Sabih, Kahire, 1355.

· Mevsuatü’l-Fıkhiyye (Komisyon), Kuveyt, 1989.

· Mübarekfûrî, Muhammed b. Abdirrahman b. Abdirrahim (v. 1353/1934) Tuhfetü’l-Ahvezî, Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut, ts.

· Müslim b. Haccac en-Neysaburî (v. 261/875), Camiu’s-Sahih, Daru İhyai’t-Turasi’l-Arabi, Beyrut, ts.

· Nesaî, Ahmed b. Şuayb Ebu Abdirrahman (v. 303/916), es-Sünen, Mektebetü Matbuati’l-İslâmiyye, Halep, 1406.

· Nevevî, Ebu Zekeriyya Muhyiddin b. Şeref (v. 676/1277), el-Mecmu’, Daru’l-Fikr, Beyrut, 1417.

§ ─ Minhâcu’t-Tâlibîn, Daru’l-Maarif, Beyrut, ts.

· Razi, Muhamed b. Ebi Bekir, Muhtaru’s-Sıhah, , Mektebetü’l-Lübnan, Lübnan, 1996.

· Remlî, Şemsüddin Muhammed b. Ahmed (v. 1004/1596), Ğayetü’l-Beyan, by., ts.

· Sahnun, ibn Abdisselâm (v. 240/854), el-Müdevvenetü’l-Kübra, Daru Sadır, Beyrut, ts.

· Şafiî, Muhammed b. İdris Ebu Abdillah (v. 204/819), el-Müsned, Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut, ts.

§ ─ el-Ümm, Daru’l-Maarif, Beyrut, 1393.

· Şevkânî, Muhammed b. Ali b. Muhammed (v. 1250/1834), Neylu’l-Evtâr, Daru’l-Cîl, Beyrut, 1973.

· Şîrâzî, Ebu İshak İbrahim b. Ali (v. 476/1083), el-Mühezzeb, Daru’l-Fikr, Beyrut, ts.

· Şirbînî, Muhammed b. Ahmed El-Hatîb (v. 977/1570), Muğni’l-Muhtâc, Daru’l-Fikr, Beyrut, ts.

· Şürunbulali, Ebu’l-İhlâs Hasen (v. ?), Nuru’l-İzah ve Necâtü’l-Felah, Daru’l-Hikme, Dimeşk, 1980

· Taberani, Ebu’l-Kasım Süleyman b. Ahmed (360/921 ), Mu’cemu’l-Evsat, Daru’l-Harameyn, Kahire, 1415.

§ ─ Mu’cemu’l-Kebir, Mektebetü’l-Ulum ve’l-Hikme, Musul, 1404

· Tahavi, Ahmed b. Muhammed Ebu Ca’fer (v. 321/933), Şerhu Maâni’l-Âsâr, Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut, 1399.

· Tayalîsî, Süleyman b. Ebu Davud el-Basrî (203/818) el-Müsned, Daru’l-Marife, Beyrut, ts.

· Tirmizi, Muhammed b. İsa Ebu İsa (v. 279/892), es-Sünen, Daru İhyai’t-Turasi’l-Arabi, Beyrut, ts.

· Yunus APAYDIN, TDV İlmihali, Ankara, 2002.

· Zekeriyya b Muhammed b. Ahmed el-Ensarî (v. 916/1511), Menhecü’t-Tullab, Daru’l-Marife, Beyrut, ts.

§ ─ Fethu’l-Vahhab, Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut, 1418

· Zürkanî, Muhammed b. Abdülbâkî (v. 1222/1710), Şerhu’z-Zürkani ale’l-Muvatta, Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut, 1411

[197] Kırbaşoğlu, Namazların Birleştirilmesi, s. 14.

Son Güncelleme : 18.12.2007 - 17:47

Ortalama Üye Değerlendirmesi

   (0 Oylama)