1.EI

El; güç, kuvvet, iktidar ifadesidir. Peygamber Efendimiz'in ilk vasıta olarak «el»i zikretmesi, zorbalığı, cebri tavsiye mânâsına gelmez. Olsa olsa «müessese» kurarak fiili bir kudret ifadesiyle kö tülüğün önlenmesine teşviktir.

Filvaki, İslâm şerîatının tatbik edildiği devirlerde hükümetler tarafından kötülüklerle bilfiil mücadeleedilmiştir. En kestirme yol da şüphesiz budur.

Ancak günümüzde, şartlar değişmiştir. Kimse artık eliyle hiç kimseyi işlediği bir münkerden men'etme yetkisine sahip değildir. Maalesef memleketimizde durum budur. O halde «el» ile kötülüğü tağyir görevi bitmiş midir?

Asla... Bitmemiştir, hiçbir zaman da bitmeyecektir, aksine gün geçtikçe ehemniyet kazanacaktır, nitekim kazanmaktadır da... Artık kimsenin uzun boylu nasihat dinleyecek vakti kalmamış­tır. Dinlese bile muhakeme etmeye zamanı yoktur. Öyleyse hâlâ devrimiz, laf değil müessese, fiiliyat; dil değil, el devridir.

Bugün «kötülüğü el ile tağyir» vazifesini «fitneyi uyandırma­dan», gürültü patırdı çıkarmadan, «medeni yolla» yapacak olan «el»; güçlerin ve her nev'i imkanların birleşmesiyle meydana getiri-iecek müesseselerdir. Bâtıl kahredici cevabı bu yoldan alacaktır. Meselâ; birçoklarını görüyoruz. Gençliğin durumundan verilen kül­türün bozukluğundan uzun uzun dert yanıyorlar. Ellerinde imkânları da var. Yapılacak iş ilkokuldan üniversiteye kadar öezei okullar, değişik seviyede kız-erkek öğrenci yurtları, dershaneler, kurslar, etüd ve araştırma merkezleri, spor klüpleri, kamplar ve kül­türel toplantı merkezleri kurmaktır. İşte bütün bunlar bu tür şikâyeti en meleri önleyecek sessiz, farkettirmeden ve fakat en ke­sin yolla hakkı tavsiye, aynı zamanda da kötülüğü el ile tağyir mü­esseseleridir.

Modern propaganda söz, yazı ve resim vasıtalarını kullanır. Yazı ve resim'in gerektirdiği vasıtaların tümü İslâm'da «el» kav-

ramı içine alınmıştır. Şimdi sırasıyla el'in çalışabileceği sahaları gözden geçirelim...

a. Mektup

İslâm'a davet için kullanılan yazılı tavsiye vasıtalarının ilki mektuptur. «Hz. Muhammed (s.a.) Arabistan'ın hemen bütün böl­gelerine İslâm'a davet mektupları» göndermiştir. Bu mektuplarda «Allah'ın birliği esası dile getiriliyor, bâtıl inanışların yersizliği İslâm ile herşeyin gerçek hüviyetine kavuştuğu anlatılıyordu. Bu vasıta devlet başkanları seviyesinde kullanılıyordu.

Bugün okuma-yazma bilenlerin devamlı artmakta olduğu, hatta yabancı dillerin bile «mektupla öğretimi» yapılmaya çalışıldı­ğı göz önüne alınırsa, hakkı tavsiye hususunda bu ilk vasıtanın hâlen geçerli olduğu tespit edilir. Heberieşme vasıtası olarak en çok kullanılan mektup, tavsiyede vazgeçilmez bir unsurdur.

b. Afiş ve Beyanname

Çok kısa ve açık kelimeler ihtiva eden ve çabuk anlaşılıp bel-lenebilen vasıtalardır. Beyannamenin avantajı hafif, taşınması ko­lay ve imzasız olarak dağıtılabilmesidir. Bu iki vasıta şimdiye ka­dar bizde hemen hiç kullanılmamıştır. Yalnız yazı san'atının şaheserleri, çerçeveletilip «!evha»iar halinde evler, dükkânlar ve işyerlerine asılmıştır. Bu levhalar ekseriya besmele veya bir âyet yahutta bir hadîs-i şeriftir. Bunlar «teberrüken» bulundurulurlar. Ancak işin propaganda, bizim tâbirimizle, tebliğ ve tavsiye yönünü de unutmamalıyız. Burada san'atı da İslâmi tebliğin emrinde gör­mekteyiz.

c. Tebrik Kartları

Ofset baskı usûlü sayesinde büyük bir sürüm imkânına ka vuşan ve son zamanlarda yaygın bir hal alan tebrik kartları «hakkı tavsiye» için bir vasıtadır. Bunun en güzel örneği son senelerde basılan Türk-İslâm motifleriyle süslü, hadis, şiir ve vecizeler yazılı kartlardır. Son defa İstanbul Yüksek İslâm enstitüsü Mezunları Ce­miyeti adına piyasaya sürülen bu tip kartların Anadolu'da büyük bir rağbet gördüğünü bizzat müşahede ettim. Hattâ bu hüsn-i kabûiün bir neticedir kî, bir ticarî müessese de aynı şekilde kart bastırıp pi­yasaya sürmüştür. İşte kart müessesesinin el ile ıslâhı...

d. Broşör - Risale

Etraflıca yazılmış eserieri tektik herkes için imkan dahilinde olmadığı, mecmua ve gazetenin de takibi şimdilik mali durumun müsaadesine bağlı bulunduğu düşünülürse ; her hangi bir günlük konuda derli toplu, açık-seçik malûmat veren broşür veya risalenin ehemmiyeti anlaşılır. Dağıtım kolaylığı, broşürün avantajıdır. Bu hususu gayet iyi kavramış bulunan misyonerler, Anadolumuzda kamyon kamyon broşürler dağıtmakta, yollara orjinal ambalajlar içinde bu broşürlerden atmaktadırlar. Yolculuk esnasında çoğu­muzun rasladığı, vasıtanın penceresine yaklaşıp «gazete at» diye yalvaran masum Anadolu çocuklarının eline geçen bu tip broşürle­rin tahribatını düşünmek bu işin ciddiyetini ifadeye kafidir sanırım.

e. Resimli Çocuk Kitapları

Çoğumuz, çantasını altına almış bir duvar dibinde veya yol kenarında resimli kovboy kitapçıklarını okumaya çalışan okul ço­cuklarını görmüşüzdür.

Aynı teknikten istifâde ederek ahlakî, güzele, iyiye, doğru­ya, gerçeğe sevkedici resimli çocuk kitapları neşriyatına başla­mak; bugün «kovboy mukallidi çocuklar», yarın «âsi gençlik» şikâyetlerinden, bunun ötesinde de «kültür emperyalizmimden kurtuimaya azmetmek demektir.

Çocukların okuma ve öğrenme ihtiyacını okulların ve ders­lerin dışında bu tip faydalı neşriyatla tatmine çalışmak, hiçbir tep­kiyle karşılaşmayacak ve fakat olumlu etkisi derhal görülecek en kestirme hakkı tavsiye yoludur.

Küçük hikâye ve masal kitapları, çocuk foto-roman lan sü­rüm ve tesir kabiliyetlerinin üstün oiuşu yönünden hiçbir zaman ih­mal edilmemesi gerekli basılı propaganda vasıtalarıdır. Bu yönde yeni yeni teşebbüslere şahit olmaktayız. Bizce bu saha, ferdî güç­lerin ötesinde, büyük yatırımların desteklediği kadrolaşmış bir gru­bun faaliyet göstermesi zorunlu bir sahadır.

f. Gazete

Gazete; basılı propagandanın başlıca silâhıdır. Günlük ga­zetelerden tutun da, mahallelerde, fabrikalarda dağıtıian gazetele­re, duvar gazetelerine kadar hepsi de önemli birer propaganda va­sıtasıdır.4 Zîrâ artık «gazete okumak, modern insanın sabah duası

gibidir».

Ofset usûiü basım neticesinde çok daha cazip hale gelen gazete, efkâr-ı umumiyenin tenvir ve şevkinde korkunç bir güce sahiptir. Bugün memleketimizde en kalabalık okuyucu kitlesi, ga­zete okuyucusudur. «Beşinci kuvvet» olarak kabul edilen basın ve onun en kuvvetli temsilcisi gazete, memleketimizdeki din aleyhtarı tutumun baş teşvikçisi ve baş sorumlusudur. Nitekim meşhur Fransız ihtilâlinde de en mühim rolü oynayan, ihtilâl öncesi çıkma­ya başlayan fikir gazeteleri olmuştur. Kaldı ki o zaman, gazete de kitap gibi yine zengin kimseler tarafından alınabiliyor, seçkin kişi­lerce anlaşiiabiliyordu. Ama bugün artık herkes rahatça günlük bir gazeteyi takip edebiirnekte ve aniayabilmektedir. Hattâ memleke­timizde gazete kültürü'nü yeterli gören, ciddî bir araştırma ve eser okumayı fuzuli addeden tembel aydınlar'm adedi de bir hayli kaba­rıktır.

Hakkı tavsiye, çeşitli seviyede birkaç günlük gazeteye şid­detle muhtaçtır.

g. Mecmua

Basılı propagandanın gazeteden sonra en etkili silâh ve va­sıtası aylık, on beş günlük veya haftalık mecmualardır. Günlük olayların daha ağırbaşlı ve gerçek yorumlarına gazete imkânları üstünde imkânlar tanıması, çok kere bir kadro oluşturuculuğu, akım geliştiriciliği gibi vasıfları kitap ağırlığından kurtulmuş, gazete basitliğinden uzak kalmış oluşuyla mecmua, propagandanın ağır makinaltsi durumuna gelmiştir.

Gazete kadar yaygın olmamakla beraber, günlük gazetenin destekleyicisi, mes'elelerin İlmini yapmağa elverişli olması mec­muanın terkediimezliğini sağlayan iki ana vasfıdır. Çeşitii kültür seviyesine hitabeden mecmualar hakkın tavsiye ve tebliğinde büyük ve olumlu vazifeler görebilirler.

h. Kitap

«Okunması uzun süren ve pahalı olan kitap, herşeye rağ­men yine bir temel unsur olmakta devam etmektedir.» Kitabı ol­mayan doktrin, fikrî cereyan, propaganda temelsiz bina gibidir. Ki­tabın devamlılık, derli toplu ve vazıh olmak nitelikleri, her devirde kitaba değerini muhafaza ettirmektedir. Temel meseleleri çeşitli küitür seyivesindeki zümrelerin rahatça anlayabileceği bir anlatım­la yazılmış eserlere çok muhtacız. Sarahat ve vuzuha kavuşma­yan meseleleri yanlış ve bâtıl ha! çarelerinin istilâ ettiği acı bir ger­çektir.

i. Resim ve Karikatür

Propaganda denilen şey, resimde özstini bulur.7 Fotoğrafın icadı resmin tesir ve yayılma gücünü artırmıştır. Hiç şüphe yok ki, resim, en tesirli ve en çok dikkat çeken bir propaganda vasıtasıdır. Görmek için hiçbir gayret sarfetmşye lüzum yoktur. Hele altında kı­sacık bir de altlık olursa. Herhangi bir nutuktan veya yazıdan çok daha fazla tesir eder.8

Resim, hususen canlı resmi dinimizce hoş görülmediği ci­hetle hakkı tavsiye'de resmin kullanılması dini bir müşkül gibi gö­rünmektedir. Ancak bugünkü şartlar altında «karşı propaganda» durumunda bulunan dînî çalışmalar, karşı tarafın hatalarını tespit ve teşhir için resim ve fotoğraf makinasından büyük ölçüde fayda-İanabilir. Meselâ, sosyalist veya komünist ülkelerden binbir tehli­keyi göze alarak kaçan kişilerin resimleri, o rejimlerin zararı hak kında çekilecek yığın, yığın nutuktan, yazılan kitaplardan daha te­sirli ve daha külfetsizdir. Yâni ekonomiktir.

Karikatür ve mizahî çizgiler de aynı tesiri haizdir.

Son Güncelleme : 04.02.2008 - 22:04

Ortalama Üye Değerlendirmesi

   (0 Oylama)